28 Mart 2024 Perşembe

HASTALIK VE RAHATSIZLIK KAVRAMLARI ARASINDAKİ FARKLAR

 


Not: Temel önyargıların bir tarafa bırakılarak okunmasında yarar vardır.

Aforizma: Doktorunu seçerek hastalığını da seçersin. (Choose your specialist and you choose your disease)               

Sağlık sistemini ve tıbbi uygulamaları anlayabilmek için bazı kavramların bilinmesinde yarar vardır. Bu kavramlar bilinmeden yapılan yorumlar genellikle anlaşılmaz ve kafa karıştırır.

Hastalık kavramının, teşhis, yanlış teşhis; tedavi, yanlış tedavi ve gereksiz tedavi gibi kavramlarla ayrıca ele alınması gerekecektir. Bu konular bazı yönleri ile daha sonra da ele alınacaktır.

Her tıbbi sorun bir hastalık değildir.

Günümüzde insanlarda görülen tıbbi sorunlar veya tıbbi sorun gibi takdim edilen tıbbi durumlar:

Bir kişi bir hastalığa yakalandığında, tıbbi duruma bağlı olarak normalden şiddetliye değişen birkaç belirti (semptom) ve bulgu sergiler. Bu nedenle, farklı hastalıkları tanımlamak için, neyin normal veya hastalıksızlık olduğunu ve bir durumun ne zaman bir hastalık olarak kabul edilmesi gerektiğini bilmek ve değerlendirmek gerekir. Bu sınır her zaman çok açık ve belirlenebilir bir durum değildir.     

1.     Hastalıklar: Hastalık, hücrelerin, dokuların ve organların normal işleyişinin bozulduğu durumlardır. Hastalıkların çoğu zaman kendine özgü bulgu ve belirtileri vardır. Bir kişi bir hastalığa yakalandığında, tıbbi duruma bağlı olarak hiçbir belirti olmayan durumdan şiddetliye kadar değişen birkaç semptom (belirti) ve bulgu var olabilir. Farklı bir hastalığı anlayabilmek için normal durumun da bilinmesi gerekir. 

 -Enfeksiyoz hastalıklar: Bakteri, virüs, parazit, prion vb. gibi ajanlarla olan hastalıklar. Hepatit B, grip ve korona gibi bazı virüs hastalıkları herhangi bir belirti ve bulgu bulunmadan geçirilebilir ve bunlar aradan uzun bir zaman geçtikten sonra saptanabilmektedir. Bu yazıda bu grup söz konusu değildir.

-Eksiklikler ve düzensizlikler: Hormon, mineral, besin ve vitamin eksikliğine bağlı hastalıklar. İnsülin eksikliğinde (yapılamadığında) şeker hastalığı, iyot eksikliğinde guatr (hastalık değildir) gelişmesi gibi. Yeterli protein alınamadığında kwashiorkor, B1 vitamini eksikliğinin beriberi, C vitamini eksikliğinin skorbüt hastalığını yapması gibi.

-Düzensizlikler: Kalp ritim bozuklukları; bradikardi, taşikardi, fibrilasyon, aritmi gibi durumlardır.  

 -Nedeni belli olmayan ve iyileştirici tedavisi bulunmayan hastalıklar:

Romatolojik, nörolojik ve kanser hastalıklarında olduğu gibi çoğunun oluşum mekanizması bilinmemektedir. Kalp ritim bozuklukları; bradikardi, taşikardi, fibrilasyon, aritmi gibi durumların de mekanizması bilinmemektedir ve tedaviler belirtilerin giderilmesine yöneliktir. 

-Genetik hastalıklar: Hemofili ve Thalassemi gibi genetik hastalıkların mekanizması, nedeni bilindiği ve tanı yöntemi olduğu halde iyileştirici bir tedavileri yoktur. Mekanizması bilinmeyen hastalıkların  ve genetik hastalıkların tam iyileştirici tedavisi yoktur. Talasemi gibi bazılarında semptomatik tedaviler uygulanır.     

2.     Rahatsızlıklar: Migren, fibromyalji ve spastik kolon rahatsızlıkların da olduğu gibi kişiyi gerçekten rahatsız eden durumlardır. Rahatsızlıklar kişilerin hastanelere başvurmasının esas nedenidir.  Bunların oluşum mekanizması (etyolojisi) bilinmemektedir.  Herhangi bir tanı yöntemi yoktur. Kişinin tanımladığı şikâyetlere göre tanı konulur. Tanı amacı ile kullanılabilecek bir teşhis yöntemi yoktur. İyileştirici bir tedavisi olmadığı için ağrı ve diğer yakınmaları giderecek semptomatik tedavi veya ağrı tedavisi uygulanır. 

3.     Psikiyatrik rahatsızlıklar (şizofreni ve paranoya gibi): Bunların da oluşum mekanizması bilinmemektedir. Kişi bu durumdan rahatsız değildir. Çoğu zaman böyle bir rahatsızlığının olduğunun farkında değildir. Bunlar zaman zaman çevrelerine rahatsızlık verir. 

4.     Uydurulmuş hastalıklar:

a)     Uydurulmuş psikiyatrik rahatsızlıklar: Çocuklarda hiperaktivite, dikkat eksikliği sendromu, huzursuz bacak sendromu, depresyon, anksiyete.

b)    Yaşlanma ve hastalık olarak tanımlanan fizyolojik durumlar: Yaşlanma ile bütün organlarda bir işlev kaybı olur. Akciğer kapasitesi azalır; böbreklerde nefron sayısı azalır, kemiklerde osteoporoz gelişir, adale kaybı olur, beyin korteksi incelir. Bunlar doğal süreçlerdir. Bir hastalık değildir. Yaşlanma ile atar damarlarda, beyin ve kalp damarlarında değişik seviyede ve bölgelerde damar sertliği gelişebilir, görme bozuklukları meydana gelir. Bazı kişilerde bunlara bağlı yakınmalar gelişirse de burada da tedavi belirti ve ağrılara yöneliktir. 

c)     Uydurulmuş hastalıklar: Koroner kalp hastalığı, kolesterol yüksekliği, metabolik sendrom (tip 2. Diyabet),  hipertansiyon (kan basıncı yüksekliği).  Bunların iyileştirici bir tedavisi veya ameliyatı yoktur. 

d)    Hastalık olmadığı halde ileride gelişecek hastalıkların önlenmesi için sürekli ilaç kullandırılan durumlar: Kolesterol ilaçları, kemik erimesi ilaçları, menapoz tedavisi, vb. Büyük İlaç Firmalarının (Big Pharma) ürettiği ilaçların insanlarda sürekli kullandırılması suretiyle ilaç satışının devamlılığını sağlamak için uydurulmuş sözde önleyici tedavilerdir.)

5.     Uydurulmuş ve iyi edici tedavisi bulunmayan cerrahi hastalılar:  Cerrahi hastalıkların da çoğunun oluşum mekanizması belli değildir. Cerrahi hastalıklarda yapılan ameliyatların çoğu belirti ve bulguların giderilmesine yönelik olan semptomatik girişimlerdir. Acil müdahale gerektiren durumlar hariç genellikle ağrı, ateş gibi belirtiler fazla görülmez. Tıbbi tedavilerde olduğu gibi cerrahi girişimlerin büyük çoğunluğu gereksizdir. Bu girişimlerin çoğunun hastaya bir yararı yoktur. Cerrahi hastalıkların ve girişimlerin çoğu da uyduruk hastalıklar ve girişimlerdir. Bu konu ayrıca anlatılacaktır.

 

Bu sınıflandırmadan da anlaşılabileceği gibi her tıbbi sorun bir hastalık değildir. Teşhis yöntemi yoktur. Gereksiz tetkik, tahlik, tomografilerle bunların nedenlerinin bulunmaya çalışılması anlamsız ve saçmadır. Rahatsızlıklarda ve hastalıkların çoğunda yapılan tedaviler belirtileri (semptom) ve yakınmaları gidermeye yöneliktir.

Durum böyleyken; tıp kartelinin (Büyük İlaç Şirketleri) propaganda organları; gelişmiş tanı yöntemleri ile günümüzde bilinen bütün sağlık sorunlarının nedenin kesin olarak  saptanabileceğini ve iyileştirilebileceğini söylemektedir. Bu şekilde toplumun bilgisizliğinden yararlanarak Bu başlı başına bir  söyleyerek insanları aldatmakta ve dolandırtıp endüstrisinin ulaştığı seviyede bunların hepsinin tam ve kesin olarak iyileştirilebileceği yalanını söylemektedir. Toplumlar bu yalanlara inanmaktadır.

Hastalık ve rahatsızlıkları ifade etmek için kullanılan birçok kelime vardır. Bu kavramlar çoğu kere birbirinin yerine de kullanılabilmektedir. Aslında bu farklı kavramlar farklı durumları ifade etmek için kullanılmaktadırlar. Bu iki kavram ve arasındaki fark bilindiği takdirde, sağlık kuruluşlarında hangi tıbbi sorular için yardım alınabileceği; yapılan tetkik ve tedavilerin gerekli olup olmadığı da belirlenebilir.

Tıbbi bir yöntemle belirlenemeyen, nedeni belli olmayan ve nedenine yönelik tedavileri bulunmayan durumların hastalıklardan ayrılması için çok önce “rahatsızlık” kelimesinin kullanılmasını önermiştim. Bu kelimeyi İngilizcedeki illness veya sickness’in karşılığı olarak kullanıyorum. Bu rahatsızlıkların ve özel olarak psikiyatrik (ruhsal) rahatsızlıkların anlaşılması açısından önemlidir. Rahatsızlık kelimesini genellikle rahatımızı bozan durumlar için kullanırız. Bunu hisseder ve tanımlayabiliriz. Adı üzerinde bu kelime vücut ve zihnin rahatsız olduğu durumları ifade etmek için kullanılır. Kişiler -bazı özel durumlar hariç- bu gibi durumları çok kolay hisseder, farkındadır. Rahatsız olur. Onları gözlemleyen kimse sorunu gözlemleyemez ve gerçek durumu anlayamaz. Rahatsızlık şiddetli ise hemen çözüm aramaya başlanır.   

Migren, gerilim baş ağrıları, fibromyalji, spastik kolon (barsak gaz ağrıları ve kabızlıkla seyreden sorunlar), Ailevi Akdeniz Humması, reflu ve gastrit olarak adlandırılan yakınmalar, fobiler, uyku uyuyamama ve uyku düzensizlikleri, el ve ayaklarda üşüme, yanma (kozalji),  nedeni belli olmayan kaşıntılar, kalp çarpıntıları, şizofreni, paronaya, psikozlar, depresyon ve anksieteler ve günlük hayatta rastladığımız tıbbi sorunların hemen hepsi rahatsızlık grubuna girer.

Günlük yaşantımızda kendimizde hissettiğimiz bir rahatsızlık veya sağlık sorununu anlayabilmemiz açısından hastalık ve rahatsızlık arasındaki farkı bilmemiz ve bunları bir dereceye kadar değerlendirebilmemiz gerekir.  Bunun için sadece doğru soruları sorabilmek ve cevapları objektif bir şekilde değerlendirmek gerekir. Aslında doğru soruları sorduğumuzda da gerçek tıbbi sorunları ve bunların bir iyileştirici tedavisinin olup olmadığını da anlayabiliriz.

  Örnek olarak kanser hastalığını ele alalım: Kanserde bütün ameliyatlar ve tedaviler bir semptomu (tümör kitlesi) yok etmeye yöneliktir. Tümörlü bölgenin çıkartılması ile çoğu zaman semptomatik bir yarar da sağlanamaz. Tümörün çıkarılması veya ışın ve ilaç tedavisi ile küçülmesi bir iyileşme veya kesin iyileşme değildir. Hiçbir yöntemle hücre seviyesinde vücuttaki bütün kanser odakları belirlenemez. Tümörlerin tedavi ile küçülmesi hastanın iyileşmesi anlamına gelmediği gibi yapılan tedavilerin hastanın yaşamını uzattığı iddiası da bir yalan ve varsayımdır. Hiçbir zaman kanıtlanamaz. Bu tedaviler ile hastalar tam olarak iyileşiyorsa neden kontrol muayeneleri yapılıyor. Hastalar neden aynı zamanda alternatif uygulamaları deniyor. Bunları bildiği halde kanser endüstrisinin kanserin tam iyileştirilebildiği yalanına inanıyor.

 Günümüzün sağlık sistemi Big Pharma olarak bilinen ABD merkezli tıp karteli tarafından belirlenir. Bu sistem bütün Dünya’da Dünya Bankası tarafından uygulanmaya konulmuştur. Bu banka tarafından yönetilir ve denetlenir. Dünya Bankası tarafından uygulanan sağlık sisteminin kuruluş amacı; tıp kartelinin ürettiği sağlıkla ilgili cihaz, malzeme, ilaç ve diğer ürünlerin olabildiğince serbest, kontrolsüz, kartel tarafından belirlenen fiyat ve koşullarla her ülkede satışının arttırılmasıdır. Bu ürünlerin satılması karteli oluşturan şirketlerin gelirinin artması demektir. Bu da ancak sağlık tesislerinde olabildiğince gereksiz tahlil, tetkik ve görüntüleme yönteminin istenmesi; sağlıklı kişilere uyduruk hastalık tanılarının konması ve   tedavi ediyorum diyerek gereksiz tedavi ve girişimlerin yapılması ile sağlanır.

Bu nedenle sağlık sisteminin kartelin çıkarlarına uygun bir sağlık piyasası haline getirilmesi ile sağlanabilir. Böyle bir sistem hekimleri bir pazarlamacı veya müşteri temsilcisi konumuna sokmaktadır. Sistem pazarlama şebekesinde yer alan hekimler, tıbbi mümessillere kâr payları dağıtmaktadır. Kartel siyasi ve etkili kişileri de rüşvet dağıtım planına almaktadır. Bu kişiler kartel lehine olan yasa ve kararların hızlı bir şekilde yerine getirilmesini sağlamaktadır. 

Bunu bildiğimiz zaman rahatsızlıkların hastalık gibi ele kabul edilerek birçok gereksiz tahlil, tetkik, görüntüleme, girişim nasıl yapıldığını ve hastaların veya kişilerin nasıl kötü kullanıldığını anlayabiliriz.

RAHATSIZLIK NEDİR?

Genellikle ciddi olmayan veya gelip geçici bir sağlık sorunu saptadığımız zaman, “keyfim yok” veya “biraz rahatsızım” gibi kelimelerle bunu ifade ederiz. Burada rahatsızlık sonucu meydana gelen yakınma şekli ve kişiden kişiye değişebilir. Bu gibi durumlarda bazı kişiler bunun tıbbi bir sorun olmadığını düşünerek kendi bildiği yöntemlerle başa çıkmaya çalışır. Bazıları da bunun ‘vücudunda bulunan bir tıbbi sorundan’ kaynaklandığını veya bir tıbbi soruna yol açacağını düşünerek çare aramaya ve sağlık tesislerine başvurmaya başlar. Kişiler genellikle bu şekilde düşünmeye alıştırılmıştır. Günümüz tıbbının en önemli özelliklerinden birisi de başvuran her kişide olabilecek sayıda gereksiz tetkik, tahlil ve görüntüleme incelemelerinin yapılması ve bunların sık ve sürekli olarak tekrarlanması ile satılmasıdır. Rahatsızlıkların nedeni hiçbir teşhis yöntemi ve görüntüleme yöntemi ile saptanamaz ve teşhis edilemez.

 Rahatsızlıklar genellikle küçük, gelip geçici ve önemsiz olabildiği gibi bazı durumlarda devamlı ve kişinin günlük yaşantısını engelleyen bir görünüm de kazanabilir. Rahatsızlıkları somut bulgu ve belirtilerle tanımlayamayız ve sınıflandıramayız. Hastanın ifadesi ve açıklamasına göre rahatsızlık şekli belirlenir.

HASTALIKLAR

Diğer taraftan “hastalık” bir hekim veya tıp uzmanı tarafından tanımlanan bir durumdur. Hastalıklar kişi tanımlıdır. Her hasta ve hekim kendisine bir teşhis koyar ve bunu esas alır. Benzer durumlarda başka kişiler ve hekimler farklı teşhisler koymaktadır. Hastalıkların kendisine has bir seyri, belirtileri ve tanı yöntemleri vardır. Bazı hastalıklarda bu hastalığın varlığını bizzat gösteren hastalığa özgü tetkik yöntemleri (patognomik tetkikler) Vardır. Birçok hastalıkta da, hastalığın kesin olarak belirlenmesi ve tanı konulmasına yardımcı olacak bir tetkik, tahlil ve görüntüleme yöntemi yoktur. Hastanın ifadesi, belirti ve bulguların kasıtlı olarak veya bilmeden hatalı yorumlanması ile teşhiste yanılmalar ve hatalı tedaviler yapılır.    

Hastalıkların kendisine has özellikleri olduğu için bunları sınıflandırmamız ve tanı ölçütleri belirlememiz mümkündür.  Solunum sistemi, sindirim sistemi, kalp, kan, sinir sistemi hastalıkları gibi. Hastalıklarla ilgili geniş bir tıbbi literatür vardır. Tıp kitaplarında ve yayınlarında rahatsızlıklar yer almaz veya bu bölümler çok kısadır.

 Rahatsızlıkların nedeninin, mekanizması bilinemez ve kendilerine özgü belirti, bulgu ve tanı yöntemleri yoktur. Benzer şekilde hastalıkların çoğunun oluşma nedeni de (etiology) belli değildir. Oluşum mekanizmaları konusunda bazı tahminlerde bulunulabilirse de bu konu çok da açık ve kesin değildir. Açık ve kontrol edilebilir bir mekanizması yoktur.

Hastalık ve rahatsızlıkların sınırının belli olmadığı ve birbiri içine girdiği durumlar da vardır:  Uyku bozuklukları, hiç uyuyamama veya sürekli uyuma,    baş dönmesi  (vertigo), yükseklik hastalığı, araba tutması, deniz tutması, migren, gerilim baş ağrısı, adale ağrıları,  bir dolaşım ve damar sorunu olmadığı halde el ve ayaklarda yanma veya üşüme, mide yanması (heart burn), spastik kolon (yaşam boyu devam eden kabızlık, karın şişliği ve gaz yakınmaları) ürtiker ve diğer kaşıntılar, kıl veya saçlarda dökülme (alopecia) kronik yorgunluk sendromu gibi durumlar buna örnektir. Mekanizması bilinmediği için etkili bir tedavi yöntemi bulunmayan bu durumlarda da insanlar önce bildikleri geleneksel yöntemleri kullanır.  Bu konular için tıp kitaplarında da bazı çözüm önerileri bulunduğu için insanlar ya bu yöntemleri ya da alternatif yöntemleri kullanabilir.

Kronik (müzmin) hastalıklar: Bu hastalıkların için kronik (müzmin) kelimesinin kullanılmasının nedeni ne yapılırsa yapılsın şifa ve iyileşmenin sağlanamamasıdır. Bunlara verilebilecek en iyi örnekler; eklem omurga iltihap ve ağrıları ile ilgili fizik tedavi hastalıkları ve Parkinson gibi nörolojik hastalıklardır.  Romatizmal ve nörolojik hastalıkların çoğunun mekanizması bilinmediği gibi mekanizma üzerine etkili bir ilaç ve tedavisi de yoktur. Günümüzde hastaların çoğu bu gibi nedenlerle sağlık tesislerine gitmektedirler. Bu hastalıkların da kesin teşhis koymaya yarayan tetkik, tahlil ve görüntüleme yöntemleri yoktur. Burada da teşhis bazı rahatsızlıklarda olduğu gibi hastalık ile ilgili olarak hastanın verdiği bilgilere dayanır.  

Psikiyatrik rahatsızlıklar: Bunların tanısında kullanılacak bir bulgu, belirti ve tahlil yoktur. Mekanizmaları belli değildir. Tanıda kullanılabilecek tahlil, tetkik ve görüntüleme yöntemi yoktur. Teşhisler ifade (anamnez), anket, sorgu ve gözlem ile konur. Subjektif yöntemler kullanıldığı için tanılar ve tedaviler hekimden hekime değişir. İnsülinin yetersiz yapımına bağlı şeker hastalığı kan şekerinin ve kanda insülin belirlenmesi ile teşhis edilebilir. Psikiyatrik hastalıklarda böyle bir tahlil yoktur. Ürtikeri de tipik deri kızarması ve kabarmaları ile teşhis edebiliriz. Kızamık ve bademcik iltihaplarını kendilerine has belirtiler ve görünümleri (bulgular) teşhis edebiliriz. Fakat ruhsal rahatsızlıkları bu şekilde belirleyemeyiz. Bunların teşhisi de şüphesiz hekimler tarafından konulmaktadır. Hekim hastaların sorularına verdiği cevabı tanı ölçütlerine ve DSM isimli kitaplardaki özelliklere göre değerlendirerek bir tanı koyar. Tahmin edilebileceği gibi bu tanılar hekimden hekime değişebilir. Tanı, genellikle hekimin belki de hastayı görmeden koymak istediği bir tanıdır. Birçok hekim pazarlayacağı ilaç ve tıbbi yönteme göre teşhis koymaya çalışır.   Bir hekime göre belli bir hastalığı olan kişi diğer hekime göre hastalıksız bir kişi de olabilir. Şizofreni ve psikoz gibi bazı psikiyatrik rahatsızlıklarda kişiler, hasta olduğunu kabul etmez. Kendisi bu durumdan rahatsız değildir.

Psikiyatri Big Pharma’nın (ABD merkezli uluslararası ilaç kartelleri) en sevdiği tıbbi alandır. Çünkü bu alanda hastalık, ilaç ve tedavi pazarlamaları çok kolaydır. Psikiyatrik rahatsızlığın varlığını gösteren somut bir kanıt (tahlil, tetkik) olmadığı için kimse hekimin hatalı teşhis koyduğunu ve dolayısı ile tedavinin de hatalı olduğunu anlayamaz.  Tıp karteli bu rahatsızlıklar için canının istediği gibi ilaçlar üretebilir. Bu ilaçlar da rahatsızlığın mekanizmasına yönelik ve onu düzelten bir etkiye sahip olmayacaktır. İlaç prospektüslerinde bu ilaçların etki mekanizması değil nasıl etki ettiğinin tahmin edildiği belirtilmektedir.  İlaçların etkileri benzer rahatsızlığı bulunan kişilerdeki etkisinin plasebo ilaçlara göre farklı ve daha iyi olmasıdır. Tabii iyileşme ve düzelmeler de sübjektif olarak belirlenir. Yani hastanın ‘fayda gördüm, bana yaradı’ demesi yeterlidir.

Son dönem böbrek hastalarında (diyaliz hastaları), depresyonun hangi oranlarda bulunduğunu belirlemek için yapılan bir araştırmada muayeneyi yapan hekime göre  % 0 - %100 arasında değişen oranda depresyon saptanmıştır. Bunun nedeni depresyon tanısı için kullanılan ölçütler olduğu ifade edilmektedir. (Stoudemire A. (ed.): Tıbbi sorunları etkileyen psikolojik faktörler. Ankara, 1997, s.151) Bu psikiyatrik rahatsızlıklarda neden kesin ve doğru bir teşhis olamayacağının bir kanıtıdır.

 Tanı ölçütleri olarak belirtilen ölçütler hastaların sorulan sorulara verdikleri cevaplarla ilgilidir.  Tanı ölçütlerinin somut olmadığı ve neticede bir değerlendirmeye bağlı olduğu için burada tanılar istenildiği gibi değiştirilebilir. Hasta da canının istediği gibi cevaplar verebilir. Bile bile uygun olmayan şıkları işaretleyebilir.

  Tanınması veya teşhis edilmesi için yeterli ve güvenilir ve somut belirti ve bulguların olmadığı hastalıklarda da tanı konulması son derecede güçtür. Bunların çoğunun oluşum mekanizması belli olmayan hastalıkların tedavisi de rahatsızlıklarda uygulanan tedaviler gibidir. Bunlarda çok farklı tedavi yöntemleri uygulanabilir. Bütün hastalara önerilebilecek bir tedavi şekli olmadığı gibi bu tedavilerin hiçbirinden tatmin edici bir sonuç alınamaz.  Uygulanan tedavi şeklinin etkili olup olmadığı, nasıl sonuç vereceği, ne kadar süreceği tamamen şansa ve tesadüfe bağlıdır. Hiçbir zaman işin başında öngörülemez.

 Günümüzde kişide hangi hastalık bulunursa bulunsun kullanılan tanı ve tedavi yöntemlerinin hemen hemen hiç değişmediği görülmektedir. Sağlık tesislerine başvuran bütün hastalarda tanı anlamında bir anlamı ve yararı olmasa da tesiste yapılabilen bütün tetkikler istenmekte ve bunlar sürekli olarak tekrarlanmaktadır. Bu uygulama hastaların yapılan tahlil ve tetkiklerle teşhis edildiği kanısının oluşmasına neden olmuştur.

  Birçok rahatsızlıkta hastanın şikâyetleri hekim tarafından kesin olarak doğrulanamadığı gibi, bazı hastalıklarda da hastanın hiçbir yakınması yoktur veya çok hafiftir. Bu durumlar kişinin iş ve günlük yaşayışı açısından bir engel teşkil etmeyebilir.

Mikrop, virüs, mantar veya parazitlerin neden olduğu enfeksiyon hastalıklarının çoğunda ateş, kırgınlık, öksürük, balgam, ishal gibi belirtiler de vardır. Belirtilere bakılarak altta yatan hastalığa hangi bakteri, virüs veya parazitin neden olduğu söylenemez. Virüs hastalıklarının kesin teşhis yöntemi yoktur.

Aşağıdaki tablo -bazı istisnalarla birlikte- hastalık ve rahatsızlık arasındaki farkların değerlendirilmesi için yardımcı olabilir: 

                  Rahatsızlık 

                         Hastalık     

Hasta tarafından hissedilir, kişi tanımlıdır. Kişi genellikle kendini kötü hisseder.

Hekim tarafından tanımlansa da neticede bir yorumdur. Teşhis hekimden hekime değişebilir.

Şikâyetler vardır. Belirti ve bulgular yoktur.                  

Belirti ve bulgular vardır.

Ön planda, ağrı, bulantı gibi yakınmalar vardır. hasta kendini kötü hisseder.

Ağrı ve yakınmalar ön planda değildir ve çoğunlukla azdır veya yoktur.

Rahatsızlığa özgü (patognomik) tahlil,tetkik ve görüntüleme yöntemi yoktur. Rahatsızlıkların belirlenmesi için yapılan bütün tetkikler anlamsız ve  gereksizdir.  Gereksiz tetkiklerin en önemli mazeretidir.                                         

Hastalığın tanısında kullanılan tahlil, tetkik ve görüntüleme yöntemleri vardır. Bunlar her zaman patognomik (hastalığa özgü) değildir. Yapılan tetkiklerin çoğu gereksiz ve anlamsızdır. Hekimin değerlendirmesi ve yorumu ile taşhis konur. 

Hasta acil tedavi arar- sürekli olarak aklına gelen her türlü hekim ve hastaneye başvurur. Hastane ve hekimlere başvuran kişilerin çoğu rahatsızlıklar için başvurur. 

Kolay fark edilmediği için başlangıçta hasta tarafından önemsenmez. Ciddiye alınmaz.

Kişiyi bütünü ile etkiler.

Vücudun farklı bölümlerini etkiler.

Bu nedenle gereksiz girişim ve ameliyatlar yapılır.

Gereksiz girişim ve ameliyatlar yapılır. 

Psikiyatrik rahatsızlıklarda (şizofreni ve paranoya gibi) hasta kendisini rahatsız hissetmez. Yaşadığı sorundan rahatsız olmaz. Tıbbi bir sorunu olmadığını düşünür.

Bazı belirti ve bulgular olsa da hastalar bunları kendine göre yorumlar ve sonuç çıkarır.

Bilimsel olarak incelenemez. İnceleme metodu belirlenmemiştir.                                    

İncelenebilir; tahlil, tetkik ve otopsisi yapılabilir.

Daha çok psikosomatik (alternatif denen) tıbbın konusu olmuştur.  Tıp kitaplarında fazla bir bilgi yoktur.

Günümüzde uygulanan tıbbın  konusudur.  

Tedavide nedene değil rahatsızlığın azaltılması ve giderilmesine odaklanılır.

Tedavide her zaman başarılı olmasa da hastalığa neden olan sorunun düzeltilmesi de amaçlanır.

Şikâyetler rahatsızlıkla birlikte başlar.  

Şikâyetler hastalık ve hasta bölgeye göre çok sonra ortaya çıkar ve değişkendir.

Kesin şifa yoktur. Aralıklı olarak tekrarlar. Ara dönemlerde şikâyetlerde azalma olur. Yaşam boyu sürer.                                             

Çoğunda kesin iyileşme ve şifa yoktur. semptomatik tedavi veya palyatif tedavi yöntemleri de uygulanır.

Hem alternatif hem de tıbbi her türlü gereksiz tedavi uygulanabilir. Kötü kullanıma uygundur.

Hem gerçek hastalıklarda hem de uyduruk hastalıklarda ve sağlık sorunlarında gereksiz tedaviler aşırı oranda uygulanmaktadır.

 Herhangi bir rahatsızlığı bulunan hastalar hekime geldiğinde hekimin kendisine inanması için yakınmalarının gerçek olduğunu sık sık vurgular. Hekim ağrı ve diğer rahatsızlıkları gözü ile göremeyeceği ve herhangi bir şekilde belirleyemeyeceği için verilen ifadeyi doğru kabul etmek zorundadır.   

Adı ister rahatsızlık isterse hastalık olsun, hasta bu sürecin bir tarafıdır.  Konulan tanı ve tanıya göre hekimin uygulamak istediği tedavi nasıl farklı olabiliyorsa, hastanın koyduğu tanı da en az hekimin koyduğu tanı kadar önemlidir. Birçok hasta bu süreçte kendisini hakem yerine koyar. Eğer hekim kendisi gibi düşünmezse, kendi belirlediği tanıyı koymazsa hekimin teşhis koyamadığını veya yanlış teşhis koyduğunu düşünerek kendi tanısını onaylayacak bir hekimi arar. Hastanın bu değerlendirmesinde hekimin kendisi ile iletişimi de çok önemlidir.  Bazı hastalar da hekimin kendi koyduğu tanıya göre bir tedavi veya girişim yapmasını ister. Hastalar çoğun zaman rahatsızlıklarının tiroidektomi, kolesistekomi ve tonsillektomi ameliyatları gibi ameliyatlarla geçebileceğine inanır. Cerrahları bu ameliyatlar için zorlarlar.

Bu konularda sıklıkla karıştırılan bir durum da hekimlerin bir bilim adamı olduklarının sanılmasıdır. Onların düşüncesine göre bilimde bulgu ve sonuçların değişmemesi gerekir. “Bilim” kelimesi tedavinin kesin olarak iyileştirici olacağı anlamında yorumlanır.

Tıbbi uygulamalarda hem hasta, hem hastalık ve rahatsızlık hem de hekim açısından farklı teşhisler ve tedaviler uygulanmasının birçok nedeni vardır. Bu nedenle tıpta iki kere ikinin hiçbir zaman dört etmez. Böyle bir beklenti bilimsel ve çözümleyici düşünme tarzına ters bir beklentidir.   

Rahatsızlıkları nasıl anlayabiliriz: Bunun için bazı sorular sormak ve cevapları değerlendirmek gerekir: 1) Rahatsızlık vücuttaki bir bozukluktan mı kaynaklanmaktadır? Bu konuda bir bilgi var mıdır? Mekanizması bilinmekte midir? 2) Rahatsızlığın değerlendirilmesinde kullanılabilecek bir tanı yöntemi var mıdır? Bu yöntemin tanı koydurucu (patognomik olması) gerekir. 3) Rahatsızlığa neden olan mekanizma üzerine doğrudan etki ederek iyileştirici bir tedavi yöntemi veya ilaç var mıdır? Tedavi tam veya geçici ve kalıcı bir iyileşme sağlıyor mu? Sağlayabilir mi? Hekime; yapacağınız tedavi ile kesin iyileşmeyi sağlayabilir misiniz? Nüksleri engelleyebilir misiniz? Başka tıbbi sorunlara ve hastalıklara nedne olmadan iyileştirebilir misiniz? Soruları sorulmalıdır. b Hekim size bir garanti veremiyorsa bu yapılan işlemin iyileşme sağlayamayacağı anlamına da gelir.  3.7.2020


Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

HASTALIK VE RAHATSIZLIK KAVRAMLARI ARASINDAKİ FARKLAR

  Not: Temel önyargıların bir tarafa bırakılarak okunmasında yarar vardır . Aforizma: Doktorunu seçerek hastalığını da seçersin. (Choose...